1 września 1946 roku, z inicjatywy inż. Tadeusza Mazurka Naczelnika Oddziału Mechanicznego PKP, otwarto Publiczną Średnią Szkołę Zawodową w Zbąszynku^[1]. Pierwszym dyrektorem został Bronisław Majkowski, a w pierwszym roku naukę podjęło 30 uczniów. Ponieważ szkoła nie posiadała własnego budynku, nauka odbywała się w szkole podstawowej, a zajęcia praktyczne w pomieszczeniach kolejowej straży pożarnej^[2]. Sytuacja ta trwała do 1 września 1949 roku uczniowie rozpoczęli naukę w wyremontowanych salach przy warsztatach szkolnych na terenie kolei. Dyrektorem został Romuald Atler (do 1950), a po nim Henryk Krawczyk^[3]. 30 marca 1950 roku MRN uchwalił prowizorium budżetowe dla szkoły zawodowej w Zbąszynku^[4].

Od 1 września 1952 roku do końca roku szkolnego 1958/59 szkoła została przeniesiona do Żagania. Do Zbąszynka wróciła 1 września 1959 roku^[5]. Dyrektorem został Stefan Tymper Naczelnik Oddziału Tracji PKP w Zbąszynku, a szkoła otrzymała nazwę Zasadnicza Szkoła Zawodowa Dla Pracujących PKP Oddziału Trakcji w Zbąszynku. Cztery lata później, 1 września 1963 roku dyrektorem został Władysław Narkiewicz naczelnik Wagonowni i dotychczasowy nauczyciel i wychowawca. W szkole uczyło się już 160 uczniów w 4 oddziałach. Kolejnymi dyrektorami byli: Stefan Tymper (od 1 września 1967 r.), Tamara Krzesińska (od 1 września 1970 r.) i Marian Wiemann (od 1 września 1972 r. do 5 listopada 1977 r.)^[6]. W latach 1970-1972 na potrzeby szkoły adaptowano pomieszczenia w budynku noclegowni drużyn konduktorskich^[7]. W 1974 roku przystąpiono do budowy internatu w czynie społecznym przez pracowników węzła PKP w Zbąszynku, który oddano do użytku 1 września 1975 roku^[8]. Pierwszym kierownikiem internatu został Jerzy Ganecki (pełnił tę funkcję przez 22 lata), a po nim w 1997 r. funkcję przejęła Jadwiga Drzymała. Od 1 września 1974 roku po raz pierwszy do szkoły przyjęto na naukę 11 dziewcząt. W związku z reorganizacją na kolei, od 1 września 1976 roku szkoła zmieniła nazwę na Zasadnicza Szkoła Zawodowa Dla Pracujących PKP Lokomotywowni Pozaklasowej w Zbąszynku^[9]. W szkole uczyło się 396 uczniów, a w klasach pierwszych nauczano w specjalnościach: mechanik urządzeń spalinowych i mechanik silników spalinowych, elektromonter taboru kolejowego i elektromonter trakcji elektrycznej, operator ruchowo-przewozowy kolei, monter urządzeń telekomunikacyjnych i elektromechanik^[10]. 1 lutego 1978 roku nowym dyrektorem (po nagłej śmierci Mariana Wiemanna) został Ryszard Kutzmann. Dokończył on nadzór nad budową sali gimnastycznej, którą oddano do użytku 12 września 1979 r.

Instruktorami na warsztatach byli w latach 60-tycH; Franciszek Filipiak, Aleksander Krzyżański, Bronisław Czekała, Stanisław Dera – wspomina pan Ryszard Kaczmarek

„Przenosiny do szkoły średniej to było coś. Wielka szkoła, wielka hala gimnastyczna, boisko szkolne, warsztaty przyzakładowe przy Wagonowni na parterze. Tam kierownikiem był wówczas pan Ryszard Śmierzchalski – wspomina pan Zbigniew Buśko”^[11].

W 1977 w Zasadniczej Szkole Przyzakładowej PKP w Zbąszynku uczyło się 337 uczniów. Dla porównania drugi największy na terenie gminy ośrodek szkolnictwa ponadpodstawowego – Technikum Leśne w Rogozińcu liczyło jedynie 163 uczniów.

[1] J. Ganecki, Rozwój oświaty w Zbąszynku. Dzieje szkoły kolejowej, Szkice Nadobrzańskie nr 2(5), 2000,s.77.

[2] Tamże.

[3] Tamże, s. 78.

[4] Region Kozła wczoraj i dziś. Wiadomości o historii, kulturze i oświacie, red. K. Krzywak, [Dąbrówka Wielkopolska] 2019, s. 81.

[5] Tamże s. 78-79.

[6] Tamże, s. 79

[7] Tamże, s. 78-79

[8] Tamże s. 80.

[9] Tamże s. 80-81

[10] Tamże, s. 81

[11] Wywiad przeprowadzony w dniu 7 grudnia 2022 r. w Domu Kultury w Zbąszynku.

(Monografia Zbąszynka)