Pierwsza uchwała Rady Gminy i Miasta Zbąszynek z 4 czerwca 1990 roku powoływała na funkcję Przewodniczącego RGiM Zbąszynek Marka Budniaka^[1] (pełnił funkcję do dnia 28 sierpnia 1991r.^[2], a zastąpił go Tadeusz Sierżant^[3]). Jego zastępcą został Tomasz Spychała, a delegatem na Sejmik Samorządowy Edmund Białasik^[4]. W wyniku przeprowadzonych wyborów pierwszym burmistrzem po zmianie ustroju został w Zbąszynku Antoni Maciejewski a jego zastępcą Edmund Szulc^[5]. W pierwszych tygodniach konstytuowały się jednostki władzy samorządowej.^[6]

Pierwsze posiedzenie Zarządu Gminy i Miasta Zbąszynek odbyło się w dniu 21 czerwca 1990 roku^[7]. Wzięli w nim udział: burmistrz Antoni Maciejewski oraz członkowie zarządu: Tomasz Spychała, Andrzej Budych, Zenon Chytry, Andrzej Fornal (do dnia 14.02.1991 r. zastąpił go Wojciech Półtorak^[8]), Józef Olender – ówczesny sekretarz UMiG oraz Stanisław Jakimczuk – pracownik UMiG. Powołano wówczas zespół od opracowania regulaminu urzędu. Omawiano także kwestie zmian planu zagospodarowania przestrzennego m.in. powiększenia cmentarza. Tydzień później tj. 29 czerwca w obradach uczestniczył już zastępca Burmistrza – Edmund Szulc. Omawiano m.in. sprawę wydania decyzji o zezwoleniu na budowę pijalni wód w Zbąszynku (ul. Wojska Polskiego i Poznańska) przez Piotra Gawła oraz otwarcia gabinetu stomatologicznego w Szkole Podstawowej. Miejsce sekretarza Urzędu Gminy w miejsce Józefa Olendra objął Stanisław Jakimczuk^[9]. 11 lipca zaopiniowano pozytywnie kandydaturę Tadeusza Hryniewicza na komendanta policji w Zbąszynku^[10]. 25 lipca powołano (z dniem 1 sierpnia) na kierownika USC Małgorzatę Kujawską^[11]. 30 sierpnia 1990 roku uchwalono pierwszy po okresie PRL statut Gminy i Miasta Zbąszynek^[12], a 14 września pierwszą komisję rewizyjną w skład której weszli: Zygmunt Dudek, Krzysztof Pijanowski i Jan Kanduła^[13]. Tego samego dnia powołano skarbnika Gminy Zbąszynek, którym została Józefa Olender^[14]. 20 września 1990 roku przedstawiono na posiedzeniu Zarządu Gminy i Miasta Zbąszynek projekt podziału kompetencji pomiędzy Burmistrza, zastępcę burmistrza, sekretarza Gminy oraz sekretariatu^[15].

Jak wyglądały lata przełomu? – zastanawia się burmistrz Wiesław Czyczerski^[16] – W 1988 roku zostałem wybrany na Radnego Miejskiej Rady Narodowej. W tym czasie były realizowane trzy duże inwestycje. Budowana była Szkoła Podstawowa w Dąbrówce Wlkp., blok nauczycielski przy ul. Długiej oraz mieszkania lekarskie przy ul. Chrobrego.  Przychodzi rok 1990, a wraz z nim propozycję, żebym został Burmistrzem. Nacisk na mnie kładli głównie kolejarze, przekonywali mnie do startowana w wyborach, ale wtedy mnie to nie interesowało. Skupiłem się na funkcji Radnego. Wraz z pojawieniem się przemian, pojawiły się nadzieje, że nasz samorząd, będzie faktycznie samo – rządem.  Zakwitła w nas nadzieja, że będziemy mogli gospodarować u siebie i po swojemu. Rozpoczęły się prace nad tworzeniem prawa lokalnego. Ówczesna Solidarność wzięła górę i rozdawała karty z Panem Edwardem Szulcem na czele.  Rozpoczęły się drastyczne zmiany kadrowe. Powracano do osób wykształconych i doświadczonych, przywracając ich na stanowiska urzędowe: Pan Zdzisław Nowacki (naczelnik) wrócił jako Burmistrz, Pani Gabriela Napierała wróciła na stanowisko Skarbnika Gminy. To był ten czas, kiedy pieniądze były dzielone centralnie. Próby pozyskiwania funduszy dla Gminy Zbąszynek odbywały się podczas rozmów „w cztery oczy”. Często wracając z kwitkiem, gmina otrzymywała pieniądze „na przeżycie”. W tym czasie wszyscy uczyliśmy się samorządu. Zaplanowane wcześniej zadania były kontynuowane bez drastycznych zmian. Równocześnie gminy w Holandii rozpoczęły akcje związane ze wspieraniem gmin w Polsce. Namierzyła nas Gmina Bedum, która w początkowym okresie 1992 rok zaczęła nas wspierać merytorycznie. Czerpaliśmy wzorce od nich, również tworząc dokumenty urzędowe. Dzięki gminie Bedum zdobyliśmy ogromną wiedzę dot. trzech najważniejszych wtedy punktów.

1. Mienie komunalne, czyli jak funkcjonują wodociągi, kanalizacja, oczyszczenie
2. Drogi, jak można je budować, pierwsze wzorce, estetycznie, jakościowo inaczej
3. Działanie samego urzędu, czyli czym tak naprawdę się zajmuje, jakie są priorytety

To był trudny czas. Z jednej strony coś było samorządowe, z drugiej strony coś było państwowe, kierownicy urzędów rejonowych byli decyzyjni.  Była zależność służbowa. Był niby samorząd, ale byliśmy mocno powiązani z rejonem Wolsztyńskim.

[1] Archiwum Urzędu Miasta Zbąszynek (dalej AUM), Uchwały Rady Miejskiej 1990-1994, Uchwała nr I/1/90

[2] AUM, Uchwały Rady Miejskiej 1990-1994, Uchwała nr XVIII/38/91

[3] AUM, Uchwały Rady Miejskiej 1990-1994, Uchwała nr XX/50/91

[4] AUM, Uchwały Rady Miejskiej 1990-1994, Uchwała nr I/3/90 i I/4/90.

[5] AUM, Uchwały Rady Miejskiej 1990-1994, Uchwała nr I/5/90 i III/12/90

[6] W skład Zarządu Gminy i Miasta Zbąszynek weszli: Antoni Maciejewski, Andrzej Budych, Zenon Chytry, Andrzej Fornal, Tomasz Spychała i January Szwarc^[6]. Powołano także Komisje RGiM Zbąszynek: 1) Komisja Gospodarki i Rolnictwa – przewodniczący Józef Nowicki; 2) Komisja Socjalna – przewodniczący Edward Hajduk; 3) Komisja Oświaty, Kultury i Rekreacji – przewodniczący Tomasz Spychała; 4) Komisja Informacji, Interwencji i Praworządności – przewodniczący Janusz Pietrzyk p. AUM, Uchwały Rady Miejskiej 1990-1994, Uchwała nr III/11/90

[7] AUM, Posiedzenia Zarządu – protokoły z lat 1990-1994, Protokół nr 1/90, s. 3-5.

[8] AUM, Uchwały Rady Miejskiej 1990-1994, Uchwała nr XIII/11-12/90

[9] AUM, Akty normatywne organów samorządowych 1990-1991, Uchwała Gminy i Miasta w Zbąszynku Nr V/24/90

[10] AUM, Protokół nr 4/90, s. 11.

[11] AUM, Akty normatywne organów samorządowych 1990-1991, Uchwała Gminy i Miasta w Zbąszynku Nr IV/17/90

[12] AUM, Akty normatywne organów samorządowych 1990-1991, Uchwała Gminy i Miasta w Zbąszynku Nr V/26/90

[13] AUM, Akty normatywne organów samorządowych 1990-1991, Uchwała Gminy i Miasta Zbąszynek Nr VI/29/90

[14] AUM, Akty normatywne organów samorządowych 1990-1991, Uchwała Gminy i Miasta w Zbąszynku Nr VI/30/90

[15] AUM, Posiedzenia Zarządu – protokoły z lat 1990-1994, Protokół nr 12/90, s. 32-35.

[16] Wywiad przeprowadzony w dniu 26.04 2023 r.

(Monografia Zbąszynka)