Mimo rozkazu Hitlera „Ani kroku wstecz!” komisarz [dystryktu policji w Kosieczynie Georg] Hagemann wyznaczył dzień ewakuacji na 27 stycznia, choć już dzień wcześniej miasto praktycznie przestało funkcjonować.^[1] Stanowiska pracy opuścili nie tylko urzędnicy i żołnierza, ale także rzemieślnicy, lekarze i sklepikarze. Warunków nie ułatwiała panująca zima. W wyznaczonym dniu cała ludność ewakuowała się koleją w kierunku zachodnim. Wkrótce miasto opuściły także oddziały niemieckie, których zadaniem było zniszczenie infrastruktury. Z powodu pośpiechu przed szybko postępującą armia czerwoną nie wykonali w pełni powierzonego zadania, dzięki czemu linia kolejowa Kutno – Września – Poznań – Zbąszynek – Rzepin zyskała znaczenie strategiczne.^[2]

30 I 1945 roku Zbąszynek (wówczas Nowy Zbąszyń), wraz z Pszczewem, Babimostem i Kargową znalazł się w rękach wojsk radzieckich. Zniszczenia w mieście dotyczyły tylko infrastruktury kolejowej. W wyniku postanowień konferencji w Jałcie w lutym 1945 roku Rząd Tymczasowy powołał specjalne grupy operacyjne, które za zgodą radzieckich komendantur wojennych zaczęły przejmować poszczególne miasta i rejony tworząc tam polskie władze tymczasowe.^[3]

[1] A. Worobiec, Zbąszynek. Miasto i węzeł kolejowy na pograniczu Wielkopolski i Ziemi Lubuskiej, Zbąszynek 2003, s.55-57.

[2] , s. 61

[3] Wstęp do zespołu Miejska Rada Narodowa i Zarząd miejski w Zbąszynku – Archiwum Państwowe w Zielonej Górze (dalej AP ZG); M.Tureczek, Ziemia Lubuska. Społeczny wymiar dialogu o przeszłości i tożsamości. Zielona Góra 2014, s.340